Το IRIS² παίρνει σάρκα και οστά: Η Ευρώπη βάζει σε τροχιά το δορυφορικό σχέδιο των 15,6 δισ. ευρώ
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για κυρίαρχη δορυφορική συνδεσιμότητα περνά από τη φιλοδοξία στο υλικό, με εκατοντάδες δορυφόρους LEO και MEO, δισεκατομμύρια σε βιομηχανικά συμβόλαια και ένα ξεχωριστό πειραματικό σκέλος «low-LEO».
Το φιλόδοξο ευρωπαϊκό πρόγραμμα IRIS², συνολικού προϋπολογισμού 15,6 δισ. ευρώ (περίπου 18 δισ. δολαρίων), περνά πλέον από το στάδιο της πολιτικής βούλησης για κυρίαρχη συνδεσιμότητα στην πραγματική υλοποίηση: εκατοντάδες δορυφόροι σε τροχιές LEO και MEO, βιομηχανικά συμβόλαια δισεκατομμυρίων και ένα διακριτό πειραματικό σκέλος αρχίζουν να παίρνουν μορφή. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του RCR Wireless, η δραστηριότητα κορυφώθηκε τις τελευταίες ημέρες με σειρά ανακοινώσεων, μεταξύ των οποίων και μια ενημέρωση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA) στις 17 Σεπτεμβρίου.
Το IRIS² αποτελεί την υποδομή δορυφορικών επικοινωνιών της ΕΕ για κυρίαρχη, ασφαλή συνδεσιμότητα. Η στόχευσή του αφορά ασφαλείς επικοινωνίες για την άμυνα, την ασφάλεια και τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης — δηλαδή επικουρικές, κρίσιμες υπηρεσίες — και όχι τον ανταγωνισμό με τα επίγεια δίκτυα για την κύρια καταναλωτική και επιχειρηματική κίνηση.
Νέο χρονοδιάγραμμα και κατανομή ρόλων
Στις 7 Αυγούστου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ιδιωτική κοινοπραξία SpaceRISE —με επικεφαλής την SES και τη στήριξη των Eutelsat και Hispasat— υπέγραψαν νέο χρονοδιάγραμμα για την επιτάχυνση της σταδιακής εκτόξευσης 330 δορυφόρων LEO και 18 δορυφόρων MEO έως το 2029. Το επιχειρησιακό «βασικό» σύστημα ανέρχεται σε 348 δορυφόρους, με παράλληλη ανάπτυξη της επίγειας υποδομής.
Τα μεγάλα βιομηχανικά συμβόλαια για τον πυρήνα του αστερισμού κατανεμήθηκαν σε τέσσερις κατασκευαστές. Η Airbus κατασκευάζει τις πλατφόρμες για τους πρώτους 66 δορυφόρους LEO (Layer One, εκτόξευση το 2029), ενώ η βελγική Aerospacelab αναλαμβάνει τους επόμενους 264 (Layer Two, εκτόξευση το 2030) — μια ανάθεση που η ίδια χαρακτηρίζει ως τη «μεγαλύτερη εντολή κατασκευής δορυφόρων» του IRIS², βασιζόμενη στο λεγόμενο «megafactory» της. Η γαλλοϊταλική Thales Alenia Space προμηθεύει τα κυβερνητικά ωφέλιμα φορτία επικοινωνιών και για τους 330 δορυφόρους LEO, με την Eutelsat να ηγείται του τμήματος LEO. Η γερμανική OHB κατασκευάζει τις πλατφόρμες και για τους 18 δορυφόρους MEO, βάσει σύμβασης με την SES, που ηγείται του τμήματος MEO για τη SpaceRISE.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Eutelsat αγοράζει επιπλέον 229 δορυφόρους OneWeb από την Airbus ως «γέφυρα» έως ότου το IRIS² φτάσει σε πλήρη εμπορική διαθεσιμότητα — μια ξεχωριστή προμήθεια που, όπως επισημαίνει το RCR Wireless, αποτυπώνει το κενό ανάμεσα στην υφιστάμενη και τη νέα ευρωπαϊκή υποδομή.
Το «αντίπαλον δέος» του Starlink — αλλά όχι ανταγωνιστής
Η αναφορά στο Starlink είναι αναπόφευκτη: το δίκτυο των περίπου 10.000 δορυφόρων της SpaceX λειτουργεί σε παγκόσμια κλίμακα και υπολογίζεται ότι εξυπηρετεί γύρω στους 12 εκατομμύρια χρήστες. Ωστόσο, το IRIS² δεν σχεδιάζεται ως αντίπαλος καταναλωτικού τύπου, αλλά ως κυρίαρχη υποδομή που δεν θέλει να εξαρτάται από εταιρείες όπως αυτή του Έλον Μασκ για τις κρίσιμες επικοινωνίες της Ευρώπης.
Χαρακτηριστικό της στρατηγικής αυτονομίας είναι ότι το IRIS² προβλέπει ρητά εκτόξευση με ευρωπαϊκούς πυραύλους —και όχι με Falcon 9, παρά τα πλεονεκτήματα σε χωρητικότητα και κόστος— με πιθανό «άλογο κούρσας» τον νέο βαρέως τύπου πύραυλο Ariane 6, που αναπτύσσεται από την ArianeGroup για λογαριασμό του ESA και λειτουργεί από την Arianespace.
Το πειραματικό σκέλος «low-LEO»
Η πρόσφατη ανακοίνωση του ESA αφορά ένα ξεχωριστό εξελικτικό σκέλος «low-LEO». Ο Οργανισμός γνωστοποίησε ότι υπογράφηκαν συνολικά 18 σχετικά έργα με περίπου 80 εταιρείες, συνολικής αξίας γύρω στα 20 εκατ. ευρώ. Το low-LEO εντάσσεται στο επίπεδο LEO, το οποίο συνολικά θα αριθμεί 338 δορυφόρους σε high-LEO και low-LEO.
Η Ισπανική Διαστημική Υπηρεσία ανακοίνωσε τα 17 από τα έργα, μαζί με τις βιομηχανικές συμβάσεις προμήθειας, που υπεγράφησαν στο κέντρο αστρονομίας του ESA (ESAC) στη Μαδρίτη. Ως 18ο στοιχείο ορίστηκε επισήμως ο ισπανικός δορυφορικός φορέας Hispasat ως «βιομηχανικός αρχιτέκτονας» (system integrator) για το σκέλος low-LEO. Η Hispasat είναι επίσης ο κύριος ανάδοχος για το επίγειο τμήμα (κεραίες, συστήματα ελέγχου, επίγεια ολοκλήρωση) του βασικού έργου IRIS².
Το σχήμα low-LEO λειτουργεί ως αγωγός καινοτομίας μειωμένου ρίσκου, σε υψόμετρα κάτω από 750 χιλιόμετρα, ώστε η Ευρώπη να δοκιμάσει υπηρεσίες Direct-to-Device (D2D), IoT, drones και κβαντικές επικοινωνίες για την αεροπορία, τη ναυτιλία και άλλους τομείς. Ο ESA χαρακτηρίζει τις συμφωνίες «συμβάσεις ενοποίησης» (consolidation contracts): δεν πρόκειται για ερευνητικές μελέτες, αλλά για εντοπισμό υπηρεσιών και εννοιών που θα φτάσουν σε τροχιά, με τη φάση υλοποίησης να προγραμματίζεται για την περίοδο 2027-2029.
Στους αναδόχους των 17 έργων περιλαμβάνονται οι: Arquimea (PELICAN), Creotech (SOBIESKI), CybExer (E2E Space Cyber Range), EDGX (FORAID), FREEZ (FRIISAT), GMV (ARGUS), Indra (ATLAS, SELENE), Kinéis (ALCYON), OHB Italia (POSSEIDON), Sateliot (RESCUE-NET), SENER (AERIS, QUANTARIS), SpaceLocker (LYRA), Thales Alenia Space (NEXT GEN D2D, OLIMPOS) και TNO (LASERDART).
Πώς κατανέμεται η χρηματοδότηση
Η αρχική συμφωνία IRIS² του 2024 προέβλεπε 6 δισ. ευρώ από την ΕΕ, πάνω από 4 δισ. ευρώ από τον ιδιωτικό τομέα και 550 εκατ. ευρώ από τον ESA, σε ορίζοντα 12 ετών. Ο ESA διαθέτει επίσης ξεχωριστή σύμβαση με τη SpaceRISE για ασφαλή συνδεσιμότητα, μέσω της οποίας χρηματοδοτεί και εποπτεύει την εξέλιξη τεχνολογιών και υπηρεσιών γύρω από το IRIS² — μέρος της οποίας είναι και το νέο έργο low-LEO.
Ως προς τα επιμέρους συμβόλαια, η Aerospacelab κατέχει το μεγαλύτερο γνωστοποιημένο, ύψους 2,4 δισ. ευρώ για 264 δορυφόρους LEO. Η Thales Alenia Space έλαβε αρχική δόση 500 εκατ. ευρώ για τα κυβερνητικά ωφέλιμα φορτία και των 330 δορυφόρων LEO, από ένα ευρύτερο συμβόλαιο που αναμένεται να ξεπεράσει τα 3 δισ. ευρώ. Η OHB έχει συμφωνία 1 δισ. ευρώ για τις πλατφόρμες των 18 δορυφόρων MEO, ενώ η σύμβαση της Hispasat για το επίγειο τμήμα ξεπερνά το 1,6 δισ. ευρώ. Η Airbus δεν έχει δημοσιοποιήσει την αξία της δικής της σύμβασης για τις πρώτες 66 πλατφόρμες LEO. Η συνολική εκτιμώμενη αξία και επένδυση του έργου παραμένει στα 15,6 δισ. ευρώ.
Πηγή: RCR Wireless (δημοσιογράφος James Blackman).
Πηγή: RCR Wireless